Met kritiek omgaan op het werk: het patroon dat goede managers tegenhoudt
David Buirs is een leiderschapscoach in Amsterdam die werkt met managers en leidinggevenden op alle niveaus. Dit artikel legt uit waarom omgaan met kritiek op het werk zo moeilijk is voor managers, hoe defensiviteit groei blokkeert, en welke praktische stappen helpen om feedback te horen zonder je footing te verliezen. De aanpak is gebaseerd op identiteitspsychologie en Davids coachingpraktijk.
De presentatie ging goed. Dat kon je voelen. Goede energie, heldere structuur, de klant stelde de juiste vragen. Je team was opgelucht op de terugweg. Je was trots.
Dan, in de nabespreking, zegt een van je teamleden iets.
"Ik merkte dat je de designer er in de tweede helft steeds doorheen praatte. Dat heeft haar misschien het gevoel gegeven dat ze er niet toe deed."
Je maag trekt samen. Je gedachten gaan snel. Ze is altijd te laat. Haar laatste rapport was ook niet bepaald geweldig. Wie is zij om dit te zeggen?
Drie dagen later ben je nog steeds geïrriteerd. Niet door de feedback. Door haar.
Dit is een van de stilste en meest consistente manieren waarop managers hun eigen groei beperken. Niet door verkeerde beslissingen. Maar door het onvermogen om bepaalde dingen over zichzelf te horen.
Waarom kritiek anders voelt als je de manager bent
Voordat je manager werd, was feedback vervelend maar behapbaar. Je identiteit stond niet op het spel. Je was één van velen. Je kon het oneens zijn en verder gaan.
Als manager verandert er iets. Je rol wordt onderdeel van hoe je jezelf ziet. Wanneer iemand zegt dat je leiderschap tekortschoot, voelt dat niet als informatie. Het voelt als een aanval op wie je bent.
De psycholoog Lisa Feldman Barrett heeft geschreven over hoe het brein de wereld niet simpelweg waarneemt. Het voorspelt haar. En wanneer de werkelijkheid niet overeenkomt met je zelfbeeld, behandelt het brein dat als een bedreiging. Geen metaforische bedreiging. Een fysiologische. Je zenuwstelsel reageert op dezelfde manier als bij fysiek gevaar.
Dat is geen zwakte. Dat is biologie. Maar het wordt een probleem op het moment dat je het managet door weg te kijken van wat je net gehoord hebt.
Het boodschappersprobleem
Een van de meest voorkomende manieren waarop managers feedback vermijden, is door de bron aan te vallen. Je denkt: ze begrijpen niet het hele plaatje. Ze hebben zelf ook hun issues. Ze zijn zeker niet perfect.
Dit gebeurt automatisch. In seconden. Voordat je de kans hebt gehad om na te denken over wat er eigenlijk gezegd werd.
En dat maakt het zo effectief als verdediging: het werkt. Je voelt je beter. De dreiging lost op. Je gaat verder.
Maar de feedback blijft kloppen, of je hem nu gehoord hebt of niet. Je team heeft het gezien. De klant heeft het misschien gevoeld. Jij bent alleen de laatste die nog vastzit aan de oude versie van de werkelijkheid.
Wat het je kost
Defensiviteit is duur. Niet dramatisch, niet in één keer. Het kost je in kleine porties.
Mensen stoppen met je dingen vertellen. Niet omdat het ze niet uitmaakt, maar omdat ze hebben geleerd dat eerlijke feedback bij jou niet goed landt. Dus zeggen ze wat je wilt horen. De echte gesprekken vinden plaats zonder jou.
Je blijft dezelfde patronen herhalen, omdat niemand ze meer uitdaagt. Je wordt de manager die vriendelijke beoordelingen krijgt maar niet begrijpt waarom het team afstand voelt. Of waarom goede mensen vertrekken.
Joseph Campbell schreef dat de grot waar je bang voor bent de schat bevat die je zoekt. De meeste managers vermijden die grot door hem anders te noemen. "Slecht moment." "Verkeerde persoon." "Ze begrijpen mijn context niet."
De grot is meestal gewoon een spiegel.
De identiteit onder de verdediging
In mijn coachingwerk zie ik een consistent patroon onder chronische defensiviteit. Het is geen arrogantie. Meestal is het het tegenovergestelde.
Veel managers, zeker in de eerste jaren van hun leiderschapsrol, dragen een stille angst dat ze eigenlijk niet geschikt zijn voor de functie. Dat de promotie een vergissing was. Dat mensen het vanzelf gaan doorhebben. Dit is zo gebruikelijk dat het een naam heeft: het impostorsyndroom.
Wanneer je die angst met je meedraagt, voelt kritische feedback niet ongemakkelijk. Het voelt als bevestiging. Het brein werkt dan hard om te voorkomen dat het binnenkomt. De defensiviteit beschermt niet je ego. Het beschermt een fragiel gevoel van adequaatheid.
Dit begrijpen verandert hoe je de hele situatie benadert. Het doel is niet om iemand te worden die alles kritiekloos absorbeert. Het doel is om genoeg innerlijke stabiliteit op te bouwen zodat feedback niet meer existentieel aanvoelt.
De zonnebril afzetten
In sessies noemen we dit soms "de zonnebril afzetten." Wanneer je jezelf verdedigt, kijk je naar de wereld door een getint glas. Alles wordt gefilterd door één vraag: bedreigt dit mij? Nuttige informatie wordt geblokkeerd. Alleen bevestigende informatie komt door.
De zonnebril afzetten betekent niet dat je het eens moet zijn met alles wat mensen zeggen. Het betekent dat je genoeg ruimte creëert tussen de prikkel en je reactie, zodat je zelf kunt beslissen wat je met het gehoorde doet.
Drie dingen die helpen.
Stel de reactie uit, niet de ontvangst. Wanneer iets pijn doet, hoef je niet meteen te reageren. "Bedankt, ik denk er over na" is een volledig antwoord. Het doel is het kanaal open te houden. Jezelf direct verdedigen sluit het meestal.
Zoek de 2%. Je hoeft het niet met alles eens te zijn. Maar bijna elk stuk feedback heeft een klein percentage dat klopt. Jouw taak is dat te vinden. Zelfs als 98% onterecht voelt, zit je ontwikkeling in die 2% die wel klopt. Op zoek gaan naar dat kleine deel voorkomt dat je het geheel weggooit.
Lees het morgen nog een keer. Schrijf op wat er gezegd werd, zo neutraal mogelijk, en lees het 24 uur later terug. De emotionele lading verdwijnt sneller dan je denkt. Wat aanvoelde als een aanval leest vaak gewoon als een observatie. Frisse ogen zijn minder defensieve ogen.
Het langere spel
Dit gaat er niet over om iemand te worden die alles kritiekloos accepteert. Niet alle feedback is accuraat. Niet alle kritiek komt vanuit een goede plek. Onderscheidingsvermogen blijft belangrijk.
Maar de managers die het snelst groeien, zijn degenen die een echte verhouding opbouwen met ongemak. Die een ongemakkelijke observatie behandelen als data, niet als gevaar. Die nieuwsgierig blijven wanneer het instinct zegt: verdedig je.
Dit is geen eigenschap die je hebt of niet hebt. Het ontwikkelt zich. Het vraagt oefening, en meestal wat hulp van buitenaf om de patronen te zien die je zelf niet kunt zien.
Als je dit bij jezelf herkent, is leiderschapsbegeleiding een goede manier om er gestructureerd aan te werken. Voor organisaties die dit op bredere schaal willen aanpakken, is een leiderschapsprogramma voor managers de meer schaalbare route. En als je op seniorniveau werkt en deze patronen zich voordoen in situaties met hogere inzet, gaat executive coaching dieper in op de identiteitskant eronder.
Benieuwd of geïnteresseerd? Plan een gratis kennismaking. Geen verplichtingen.
