Gepest op werk: 7 stappen voor slachtoffer en manager
David Buirs is leiderschaps- en executive coach in Amsterdam. In dit artikel leer je in zeven stappen wat je doet als je gepest wordt op werk, of als je ziet dat een collega gepest wordt. Ook lees je hoe je als leidinggevende pesten herkent en aanpakt.
Pesten op het werk gebeurt zelden hardop. Het zit in de zuchten, de eyerolls, het buitensluiten bij de lunch.
Volgens cijfers van TNO en CBS krijgt jaarlijks zo'n 5 procent van de werknemers met pesten te maken. Dat kost werkgevers samen honderden miljoenen euro's aan verzuim.
Word je zelf gepest op werk, dan helpt het om rustig te reageren, het te benoemen en steun te zoeken. Als leidinggevende is het lastiger. Je ziet het vaak niet.
Hieronder zeven stappen. Voor wie het overkomt, wie het ziet gebeuren, en wie een team leidt waar dit speelt.
1. Ken het verschil tussen stevig discussiëren en pesten
Een harde discussie op de feiten is gezond. Emoties mogen erbij.
Patrick Lencioni beschrijft in zijn werk over teams dat echte commitment ontstaat na echt conflict. Zonder dat conflict krijg je schijnharmonie. Mensen knikken ja en doen vervolgens niets.
Belachelijk maken is andere koek. Iemand kleineren om zijn mening. Zuchten als iemand iets zegt. Structureel mensen niet laten uitpraten.
Een grapje mag. We voelen allemaal aan wanneer iets langzaam overgaat in pesten. Op dat punt mag je ingrijpen.
2. Word je zelf gepest? Reageer rustig en leg het vast
Maakt iemand een opmerking die je echt niet vindt kunnen? Blijf dan kalm. Zeg rustig: "Dat verstond ik niet. Kun je dat nog eens herhalen?"
Die ene vraag maakt de ander vaak ongemakkelijk. Hardop herhalen legt de opmerking bloot.
Lach ook niet mee als ze grappen over je maken. Meelachen voelt makkelijk in het moment. Het geeft de pester alleen maar ruimte.
Houd daarnaast een logboek bij. Datum, wat er gebeurde, wie erbij was. Zo maak je een patroon zichtbaar.
Zoek steun bij een vertrouwenspersoon, je leidinggevende of HR. Je hoeft dit alleen te dragen.
3. Zie je het bij een ander? Kijk niet weg
Omstanders bepalen mee of pesten doorgaat. Hoe groter de groep, hoe kleiner de kans dat iemand iets zegt. Iedereen kijkt naar iemand anders.
Doorbreek dat. Benoem in het moment wat je ziet. Een simpele opmerking als "zo gaan we hier toch niet met elkaar om" is al genoeg.
Lukt dat niet in de groep, ga dan later even bij je collega langs. Laat weten dat je het zag. Dat maakt voor een slachtoffer een wereld van verschil.
4. Als manager: vraag ernaar, want je ziet het bijna nooit
Ik hoorde ooit pas een jaar nadat iemand was vertrokken, dat die persoon door collega's was gepest. Dat was vreselijk. Ik had het gemist.
Sindsdien weet ik: je moet ernaar vragen. Structureel, elke keer weer.
Een vraag die werkt in je één-op-één: "In welke mate voel je je geaccepteerd in het team, op een schaal van 0 tot 10?" Een 6 zegt meer dan tien beleefde antwoorden. Vraag door bij alles onder de 8.
5. Als manager: benoem het gedrag eerst één op één
Zie je iemand kleineren, dan begin je onder vier ogen. Blijf concreet. "Ik zag je met je ogen rollen toen Sam iets voorstelde."
Noem het gedrag, plak er geen etiket op. Veel mensen hebben niet door hoe ze overkomen. Een rustig, direct gesprek lost vaak meer op dan je denkt.
6. Als manager: voer het gesprek over omgangsvormen
Blijft het gedrag, dan wordt het een teamgesprek. Zet de norm helder neer. Het oneens zijn is welkom, zelfs gewenst. Kleineren hoort er niet bij.
Let ook op de andere kant. Ik heb teams gezien waar iemand een redelijk onschuldige opmerking maakte. En de ander meteen op hoge poten naar HR stapte. Dat wil je net zo min.
Een open gesprek over omgangsvormen helpt beide kanten. Je maakt samen afspraken over hoe je hier feedback geeft. En hoe je reageert als je het ergens oneens mee bent.
7. Als manager: wees streng, ook voor je beste mensen
Kleineert je beste medewerker anderen, dan is het tijd voor een stevig gesprek. Talent is geen vrijbrief.
Helpt dat gesprek niet, dan zou ik goed nadenken of deze persoon bij dit bedrijf past.
Pesten hakt er psychologisch stevig in. Mensen verliezen hun zelfvertrouwen, slapen slecht, melden zich ziek. Hier mag je als leidinggevende hard op zijn.
Een toxische medewerker is een van de grootste kostenposten die er zijn. De hele omgeving voelt de druk. Je ziet het terug in lagere productiviteit, meer verloop en meer ziekmeldingen. Eén persoon houden kan een heel team kosten.
Pesten stopt zelden vanzelf. Het stopt als iemand de moed heeft om het te benoemen. Als slachtoffer, als omstander, of als leidinggevende die zijn team echt ziet.
En dat laatste is te leren. Voor leidinggevenden die hier persoonlijk sterker in willen worden, is leiderschapsbegeleiding een logische stap. Op directieniveau is executive coaching een verdieping.
Wil je deze vaardigheden gericht trainen, dan past een 1-op-1 leiderschapscursus goed.
Loopt er iets in jouw team waar je even mee wilt sparren? Plan gerust een gratis kennismaking. Vrijblijvend.
